گروه اجتماعی: گاهی پشت یک موفقیت بزرگ، داستانی پنهان است که از خود موفقیت شنیدنی‌تر است. ماهواره ایرانی «طلوع ۳» یا «پایا» پس از قرار گرفتن در مدار، با چرخشی شدید و خارج از کنترل روبه‌رو شد؛ وضعیتی که می‌توانست به پایان مأموریت آن منجر شود. اما متخصصان ایرانی در یک عملیات فنی حساس، با کنار گذاشتن الگوریتم‌های خودکار و به دست گرفتن کنترل دستی ماهواره، طی ۱۰ روز آن را از خطر نجات دادند. حالا همان ماهواره روزانه تا ۶ هزار کیلومتر مربع از سطح زمین تصویربرداری می‌کند؛ روایتی از عبور دانش فضایی ایران از مرحله ساخت تجهیزات به توانایی مدیریت بحران در مدار.
به گزارش بولتن نیوز، شاید بسیاری تصور کنند مهم‌ترین بخش یک مأموریت فضایی، لحظه پرتاب ماهواره و قرار گرفتن آن در مدار زمین است؛ اما آنچه درباره ماهواره «طلوع ۳» فاش شده، نشان می‌دهد گاهی دشوارترین مرحله یک مأموریت، درست پس از پرتاب آغاز می‌شود.
رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع در تشریح عملکرد این ماهواره اعلام کرده است که «پایا» یا همان «طلوع ۳»، به‌عنوان نخستین ماهواره تصویربرداری عملیاتی این مجموعه، پس از پرتاب با شرایطی بحرانی مواجه شد.
ماهواره در مدار زمین با سرعتی معادل ۲۰۰ درجه در ثانیه شروع به چرخش کرد؛ وضعیتی که کنترل و جهت‌گیری صحیح آن را با اختلال جدی روبه‌رو ساخت و مأموریت را در آستانه شکست قرار داد.
۱۰ روز سرنوشت‌ساز؛ وقتی کنترل از زمین بازپس گرفته شد
در چنین شرایطی، متخصصان ایرانی تصمیم گرفتند الگوریتم‌های خودکار ماهواره را متوقف کنند و کنترل آن را به‌صورت دستی در اختیار بگیرند.
عملیاتی پیچیده که به گفته این مقام مسئول، سرانجام پس از ۱۰ روز به نتیجه رسید و ماهواره به‌طور کامل تثبیت شد و جهت‌گیری خود را به سمت زمین بازیافت.
اهمیت این اتفاق تنها در نجات یک ماهواره نیست. ساخت و پرتاب ماهواره یک توانمندی است، اما تشخیص اختلال، تصمیم‌گیری در شرایط بحرانی و بازیابی کنترل تجهیزات در فاصله صدها کیلومتری از زمین، سطح دیگری از دانش و تجربه عملیاتی را به نمایش می‌گذارد.
در واقع، آنچه می‌توانست به پایان یک پروژه پرهزینه تبدیل شود، به تجربه‌ای ارزشمند برای متخصصان صنعت فضایی کشور بدل شد.
از آستانه شکست تا تصویربرداری روزانه
اکنون نتیجه آن عملیات فنی روشن‌تر شده است.
بر اساس اعلام رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع، ماهواره طلوع ۳ حدود ۱۰ ماه است که به‌صورت مستمر روزانه بین ۵ تا ۶ هزار کیلومتر مربع از سطح زمین را تصویربرداری می‌کند و تصاویر باکیفیت به مراکز زمینی ارسال می‌شود.
این ظرفیت، فراتر از یک موفقیت نمایشی، می‌تواند بخشی از زیرساخت موردنیاز کشور برای پایش سرزمین، بررسی تغییرات محیطی، مدیریت منابع طبیعی، کشاورزی و رصد تحولات جغرافیایی باشد؛ البته میزان بهره‌برداری عملی از این ظرفیت به کیفیت تصاویر، دقت مکانی و نحوه پردازش و استفاده از داده‌ها بستگی دارد.
نکته مهم اینجاست که ماهواره‌ای که روزهای نخست مأموریت خود را با خطر از دست رفتن آغاز کرده بود، اکنون به گفته مسئولان، به یک سامانه فعال تصویربرداری تبدیل شده است.
گام بعدی؛ عبور از یک ماهواره به منظومه فضایی
اما برنامه فضایی ایران قرار نیست در همین نقطه متوقف شود.
رئیس گروه فضایی شرکت صنایع الکترونیک وزارت دفاع از «منظومه‌سازی ماهواره‌ای» به‌عنوان گام بعدی برای ورود به فاز صنعتی نام برده و ابراز امیدواری کرده است که در آینده، ماه‌نورد ایرانی نیز بر سطح ماه فرود آید.
منظومه‌سازی به معنای حرکت از اتکا به یک ماهواره به مجموعه‌ای هماهنگ از ماهواره‌هاست؛ مسیری که در صورت تحقق، می‌تواند فاصله زمانی میان تصویربرداری‌های متوالی از یک منطقه را کاهش دهد و پوشش و استمرار خدمات فضایی را افزایش دهد.
بااین‌حال، تحقق چنین برنامه‌ای نیازمند توسعه زیرساخت‌های فنی، تأمین منابع و استمرار موفقیت‌های عملیاتی است.
یک پیام مهم از مدار زمین
ماجرای طلوع ۳ از یک زاویه دیگر نیز قابل توجه است؛ اینکه توانمندی فناورانه کشورها صرفاً با تعداد پرتاب‌ها سنجیده نمی‌شود. گاهی توانایی نجات یک مأموریت در شرایط پیش‌بینی‌نشده، به‌اندازه طراحی و ساخت تجهیزات اهمیت دارد.
طلوع ۳ اگر در همان روزهای نخست از دست می‌رفت، احتمالاً نام آن در فهرست مأموریت‌های ناموفق قرار می‌گرفت؛ اما امروز روایت متفاوتی از آن منتشر شده است: ماهواره‌ای که در آستانه شکست بود، با تصمیم و مداخله متخصصان ایرانی نجات یافت و اکنون هر روز هزاران کیلومتر مربع از زمین را تصویربرداری می‌کند.
این تجربه نشان می‌دهد مسیر دستیابی به فناوری‌های پیشرفته، تنها از موفقیت‌های بی‌دردسر نمی‌گذرد؛ گاهی مهم‌ترین دستاورد، توانایی غلبه بر بحرانی است که می‌توانست تمام یک مأموریت را متوقف کند.
و شاید مهم‌ترین بخش داستان طلوع ۳ همین باشد: ایران نه‌تنها ماهواره‌ای را به مدار فرستاده، بلکه به گفته مسئولان این پروژه، توانسته است ماهواره‌ای گرفتار در بحران را نیز در مدار بازیابی و عملیاتی کند.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com