معلم یا دی‌جی؟؛ بحران مدیریت فرهنگی در مراسم آغاز سال تحصیلی

گروه اجتماعی با آغاز سال تحصیلی جدید، فضای مجازی پر شده از فیلم و کلیپ‌هایی که نشان می‌دهد در بعضی مدارس، آغاز سال نو با رقص و آهنگ‌هایی همراه بوده که با سن بچه‌ها تناسبی ندارد. این تصاویر، اگر واقعی و غیرمونتاژ باشند، فقط یک حاشیه سرگرم‌کننده نیستند؛ نشانه‌ای از یک اختلال جدی در مدیریت فرهنگی و تربیتی مدرسه‌اند.

پرسش اصلی این است: مدرسه چه جایگاهی دارد؟ مدرسه محل آموزش، تربیت، رشد اجتماعی و یادگیری مهارت‌های زندگی است. شادی و نشاط هم بخشی از مدرسه است، اما شادی باید هدفمند، سن‌محور و در چارچوب ارزش‌های تربیتی باشد. وقتی مدیر یا معلم به جای حفظ نقش راهبر آموزشی، در قامت یک دی‌جی ظاهر می‌شود و آهنگ تکنو یا رپ در مراسم رسمی پخش می‌کند، پیام ناخواسته‌ای به دانش‌آموز مخابره می‌شود: مدرسه هم مثل یک باشگاه شبانه یا مهمانی است.

بسیاری می‌پرسند آیا در کشورهایی که اعتقادات دینی خاصی ندارند، برای آغاز سال تحصیلی آهنگ تکنو یا رپ پخش می‌کنند و شأن معلم را تا سطح دی‌جی پایین می‌آورند؟ پاسخ، بدون تعمیم، این است: در بسیاری از کشورهای سکولار نیز مراسم آغاز سال تحصیلی معمولاً رسمی است. سرود ملی، سخنرانی مدیر، معرفی معلمان، برنامه‌های هنری دانش‌آموزان و پیام‌های انگیزشی، بخش‌های رایج آن است. اگر موسیقی هم پخش شود، معمولاً در چارچوب سن، فرهنگ مدرسه و هدف تربیتی است؛ نه با شعار «هرچه هیجان‌انگیزتر، بهتر». بنابراین مسئله، صرفاً دین‌دار بودن یا نبودن نیست؛ مسئله استاندارد حرفه‌ای، کرامت معلم و مسئولیت تربیتی مدرسه است.

اینکه برخی مدیران برای جلب توجه، تولید محتوا در فضای مجازی یا عقب نماندن از موج‌های اینترنتی، مراسم مدرسه را به صحنه نمایش تبدیل می‌کنند، نشان می‌دهد مدیریت مدارس نیاز به بازپروری فرهنگی و ارزشی دارد. بازپروری به معنای بازگشت به مدرسه‌های خشک و بی‌نشاط نیست. به معنای آن است که مدیران بیاموزند نشاط را با بی‌قاعدگی، هیجان را با ابتذال و جذابیت را با سطحی‌گرایی اشتباه نگیرند.

راه‌حل نیز فقط برخورد سلبی نیست. باید دستورالعمل روشن برای مراسم آغاز سال تحصیلی تدوین شود: محتوای موسیقی متناسب با سن، پرهیز از رقص‌های نامتعارف، حفظ جایگاه معلم، مشارکت خانواده‌ها و نظارت نهادهای آموزشی. مهم‌تر از آن، آموزش مدیران و معاونان در حوزه سواد فرهنگی و رسانه‌ای است. مدیری که خود اسیر نمایش فضای مجازی است، نمی‌تواند الگوی تربیتی نسل جدید باشد.

مدرسه، آخرین سنگر تربیت رسمی است. اگر قرار است شادی وارد مدرسه شود، باید از دریچه آموزش و تربیت وارد شود، نه از پنجره مدل‌های تجاری سرگرمی. پرسش «معلم یا دی‌جی؟» شوخی نیست؛ یک هشدار جدی است. پاسخ آن، آینده فرهنگ مدرسه را تعیین می‌کند.