تاریخِ مبهم و ماجرای روایتِ جامع

گروه فرهنگی- محمدامین فرج‌اللهی در یادداشتی نوشت: یکی از اتفاقاتی که در تاریخ‌نگاری ایران معاصر کمتر افتاده، "نوشتن روایت جامع" است. یعنی درباره هر موضوع، فرد یا بازه زمانی در تاریخ، کلی اطلاعات و دیتای پراکنده وجود دارد که دقیق و غیردقیق، ناقص و کامل، راست و دروغ و درست و اشتباه درهم آمیخته است. بخشی را فلانی درخاطراتش گفته، بخشی را یک کتاب در حاشیه بحث اصلی‌اش گفته و اسناد موضوع هم هست که کسی اصلا سراغش نرفته است. نتیجه اینکه یک قضاوت و تصویر کلی مبهم و ناموزون و غیردقیق از آن در حافظه تاریخی مردم و نخبگان ثبت شده. اما وقتی یک بار برای همیشه "یک کتاب جامع و کامل" بیاید و همه موضوع را بررسی کند و با غربال اطلاعات و اسناد، یک روایت تاریخی‌اش صحیح و واحد را ارائه دهد، آن وقت راه برای گامهای بعدی هم باز می‌شود. فیلمساز و رمان‌نویس و اینها جرأت می‌کند سراغ این سوژه بروند، خبرنگار و خواننده و بیننده هم پشت سرشان. مأخذ فاخر، ملات کارهای بعدی است.

به گزارش بولتن نیوز، بهائیت یکی از این ابرپروژه‌های تاریخی ایران است که از ابتدای انقلاب دچار همین آفت شده بود. برخی آن را با عینک "فِرق و ادیان" می‌دیدند و بیشتر درباره آفات و ملزومات دین و فرقه‌های دست‌ساز استعمارساخته‌ی انسان‌قربانی‌کن سخن می‌گفتند. برخی با عینک "اطلاعاتی و امنیتی" به آن می‌نگریستند و آن را یک ساختارِ در خدمت سرویس‌های اطلاعاتی می‌دانستند. این دو روایت، به خاطر "دوری از همه‌ی واقعیت ماجرا" و "عدم جامعیت روایت" دچار بن‌بست و تناقض‌هایی در تبیین مساله هستند.

کتاب "سازمان سیاسی بهائیت" سعی کرده با نگاه واقع‌گرایانه و تجمیع دو نگاه بر اساس اسناد، این خلأ را برطرف کند. یعنی هم سیر تاریخی شکل‌گیری بابیت و بهائیت به عنوان یک فرقه‌ی جعلی را بیان کند، هم کنش‌های سیاسی و اطلاعاتی و امنیتی بهائیت را از چشم دور نکند و "ماهیت سازمانی" بهاییت را بشکافد و از نقشه راه‌های ده ساله و برنامه‌های میان مدت در طول دوره‌های مختلف سخن بگوید. با فهم سازمانی بهائیت است که نسبت آن با اسرائیل، با رژیم پهلوی، با جمهوری اسلامی و با عرصه‌هایی مثل اقتصاد و سیاست و امنیت فهم می‌شود. نگاهی که شاید پذیرفتنش ملزومات خیلی راهبردی داشته باشد، مثلا اینکه نهادهای امنیتی بخش بهائیت را از قسمت "فرق و ادیان" به "ضدجاسوسی" منتقل کنند...