روشنفکر غرب گرا و دست و پا زدن های کوته فکرانه

گروه سیاسی: مصطفی مطهری، دکترای علوم سیاسی در یادداشت پیش رو معتقد است روشنفکران غرب گرا در وضعیت کنونی کشور آنچه را که مطالبه می کنند نه به دنبال ارائه راهکار و نه دستیابی به یک راه حل برای انتفاع عموم هستند بلکه تنها از طریق نقد و تخریب می خواهند به پارادوکس های فکری خود را بپوشانند.

به گزارش بولتن نیوز، متن این یادداشت که به صورت اختصاصی در اختیار خبرنگار سیاسی ما قرار گرفته، به شرح زیر است:

روشنفکر و جریان روشنفکری یکی از مظاهر مدرنیته است؛ بطوریکه مضامین روشنفکری با مبانی مدرنیته غربی در شکل ابتدایی آن بدون دخل مفاهیم مرتبط بومی با آن معنا پیدا می کند. در واقع جریان روشنفکری از زمان تولد و ظهورش تاکنون مراحل چندگانه ای را پشت سر گذارده است. مراحلی که هرکدام با ویژگی های ابعادی در عرصه های مختلف در جوامع محل تولدشان تطبیق پیدا کرده است که پرداختن به آن در حوصله این مقاله نمی گنجد؛ چرا که یادداشت مذکور در پی تحلیلی بر ویژگی های جریان روشنفکری آنهم از نوع غربگرا در ایران می باشد.

تولد بیمار و ناقص گونه روشنفکری در شکل تاریخی آن در ایران موجب شده است که این جریان با تاریخ پرتلاطم ایران همواره در حال تغییر چهره و تغییر موضع باشد. در واقع روشنفکران در ایران گاه در خدمت قدرت بوده اند و گاه در خدمت خود. بطوریکه هیچ گاه از جنبه علم و امکان علم به مناسبات موجود در جامعه اعم فکری، سیاسی و اجتماعی کمک نکرده اند. تفکیک و مرزبندی میان خود با جامعه و استفاده از اصطلاحاتی از قبیل عوام و توده نشان دهنده این خود بزرگ بینی کاذبی است که در نزد این کلونی های فکری در ایران وجود داشته و دارد.

جریان روشنفکری غرب گرا که از همان آغاز ورود مفاهیم مدرن در نتیجه برخوردِ جامعه عقب مانده قاجاری با غرب (جنگ ایران و روسیه) بوجود آمد تاکنون نیز به حیات بیمار خود ادامه داده است. جریانی که بدون تامل بر مبانی بومی، تاکید ویژه و طوطی واری بر غرب گرایی محض دارد. بطوریکه تنها راه برای برون رفت از وضعیت موجود که از نظر آنها عقب ماندگی است را غربی شدن بدون چون و چرا می دانند. این گروه از روشنفکران در ایران لازمه حصول به مدنیت و مدرنیت را غرب و مبانی استنتاجی غرب وپیاده سازی آن در جامعه می دانند.

از لحاظ تاریخی با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران و غالب شدن نظریه ولایت فقیه به عنوان یک نگرش نو در حکومتداری که به تاسیس نظام سیاسی جمهوری اسلامی انجامید با دو ویژگی اسلامیت و جمهوریت همراه شد. در واقع این ویژگی دوگانه تبلور نگاه دینی و مدرن به آینده حکومت، سیاست، قدرت، اجتماع و ... در ایران شد. بطوریکه برآیند گفتمانی از نشانه های مدرن و دینی موجود در نظام اسلامی بسترها را برای عدم دنبال روی، بی اقبالی به جریانات غربی از مطالبات روشنفکری را فراهم آورد. به عبارتی به محاق رفتن و حتی طرد غرب گرایی هم در حوزه بینا سوژگی و هم در عرصه بینا متنی از ویژگی های شکل گرفتن جریان سیاسی – فکری جدید برآمده از نظام اسلامی بود.  

اما با گذشت نزدیک به سه دهه از حیات نظام اسلامی در ایران، شرایط برای ظهور علنی و آشکار گروهی از روشنفکران با پسوند دینی بود که به زعم خودشان در پی تحلیلی نو از مبادی و مبانی دین با تفکیک میان آن با علوم و معارف دینی بودند. بطوریکه از بطن همین جریان روشنفکری و تاکید آنها بر نوآوری در مبانی شریعت و دینی و علوم فقهی بود که اصطلاح پروتستانیسم اسلامی ظهور کرد. جریان اصلاح و رفرم دینی که هدفش تقلیل دین و علوم دینی از شرع تا احکام فقهی به سطح امور روزمره زندگی انسان ایرانی در جامعه ایرانی بود. روند مذکور در پی تلاش برای پیاده سازی باورهای خود در جامعه اگرچه با ناکامی های عدیده ای روبرو شد اما تمام سعی خود را بر این اصل قرار داد که با تاریخ سازی از خود، باورها و بینش های خود را در جامعه علمی و آدکامیک ایران جا بیندازد.

در واقع تلاش های آنها برای تطبیق مبانی دینی با علوم غربی بدون در نظر گرفتن قیود و حدود احکام دینی – فقهی و سنت های فرهنگی – اجتماعی در کشور که با سرخوردگی ها همراه شده بود، آنها را در دام غربگرایی قرار داد؛ بطوریکه با تغییر رویه به سمت غرب سوق پیدا کردند.

این تغییر پادرادیمی به سوی غرب که از آشفتگی های تحصیلی آنها در به بن بست رسیدنشان بود موجب شد بار دیگر در تاریخ روشنفکری در ایران با منش غرب گرای آن مواجه شویم. اما تفاوت این روشنفکران غرب گرا با دیگر غرب گرایان تاریخ ایران در این بود که اینان با علم بر تجارب دیگر غرب گرایان در ایران به این سو گام نهاده بودند و از سوی دیگر نیز این گروه از روشنفکران غرب گرا نوک پیکان حملات خود را نظام سیاسی ایران (نه جامعه) و دیگر روشنفکرانی قرار دادند که بومی گرایی علمی را راه تحول همه جانبه در ایران می دانند. به عبارتی تبلیغ و طرح نظریات جریان به اصطلاح روشنفکری و قرار دادن این نظریات در مقابل جمهوری اسلامی و اندیشه‌های اسلامی در ساختارهای مختلف در جامعه از سیاسی – اعتقادی تا محافل علمی از جمله ویژگی های این نسل از به اصطلاح روشنفکران است.

در واقع این گروه از روشنفکران برج عاج نشین با ارائه تعاریفی تقابلی از نظریات جامعه و دموکراسی خود تبیینی در برابر نظریاتی چون ولایت فقیه و احکام فقهی در شریعت درصدند خود را از وضعیت استعاری رهانیده و به موقعیت هژمون گفتمانی قرار دهند. در واقع این پروژه روشنفکری ضمن آگاهی از جنبه به روز شدن بدون وقفه اصول و احکام فقهی در همه امور (بویژه ولایت فقیه) تمام همّ خود را برای حاشیه رانی نقاط قوت آن بکار گرفته است. درهمین راستا این روشنفکران با ایراد وارد کردن به قانون اساسی هرگونه جامعیت و شمولیت آن را برای تمام افراد جامعه زیر سوال می برند. در حالیکه قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، انعکاس خواست قلبی مردم ایران است که ابتدا در نهضت اسلامی تحقق یافت(مقدمه قانون اساسی). انباشت تاریخی و ذهنی دو مقوله منفی تاریخ سیاسی ایران یعنی استبداد و وابستگی دو عامل بزرگ در اهتمام مردم به رأی دادن به قانون اساسی بود که برمبنای حاکمیت الهی و مردمی شکل گرفته است. به عبارت دیگر اینکه قانون اساسی جمهوری اسلامی از کانال همه پرسی ارزش ها و نمادهای هویتی مردم ایران(درون داد) را پردازش کرده و ساز و کارها، کارگزاری ها و الگوی رفتار مردم و حاکمیت (برون داد) و به عبارتی دیگر فرهنگ سیاسی مردم سالاری دینی را نهادینه و نظامند نموده است. بر این اساس باید گفت قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران دارای ساخت و ساحتی مکتبی است که مکتبی بودن خود را در درجه اول از منابع وحیانی اولیه(قرآن و سنّت) اخذ کرده است که با آمیخته شدن و ترکیب منابع وحیانی اولیه(قرآن و سنّت) با منابع وحیانی ثانویه(اجماع و عقل)، نظریه ولایت فقیه امام خمینی(ره) و حقوق موضوعه ی مطابق با شرع، خصیصه ای الهی - مردمی یافته و از توانمندی سازگاری و سازواری با مقتضیات روز برخوردار شده است.

نکته پایانی اینکه روشنفکران غرب گرا در وضعیت کنونی کشور آنچه را که مطالبه می کنند نه به دنبال ارائه راهکار و نه دستیابی به یک راه حل برای انتفاع عموم هستند بلکه تنها از طریق نقد و تخریب می خواهند به پارادوکس های فکری خود را بپوشانند. بطوریکه تنها از منظر و از دریچه تباین و تقابل با مسائل و امور جاری موجود در جامعه ایران برخورد می کنند.

 انتهای پیام/#