خلوص نیت رمز ماندگاری تعزیه

گروه تربیت اسلامی: بسیاری از نامداران هنر نمایش، به عجیب و خاص بودن عظمت تعزیه اعتراف کرده‌اند. هنری که باوجود گذشت چند قرن از تولدش ویژگی‌های فراوانی از تئاتر مدرن را با خود به همراه دارد و علی‌رغم مقاومت های بعضی از حکام با قدرت به حضور خود ادامه می دهد.

 به گزارش بولتن نیوز، تعزیه، شکل مذهبی نمایش در ایران است که واقعه شهادت امام حسین (ع) در روز عاشورا در صحرای کربلا را به اجرا می گذارد. این آئین اسطوره ای و نمایشی، مراسمی است گروهی که ویژگی این مراسم شرکت همگان در آن است، هنر و مراسم زمان ویژه خود را دارد؛ مفهومی اسطوره ای که با تداوم و روز شمار زمان تقویمی متفاوت است.

بدین صورت است که تعزیه تبدیل می شود به امری که تماشاگر و مخاطب را به دل حوادث می برد و وقایع را نمود عینی می بخشد، اسطوره پدیدار می شود و این اتفاق چنان می افتد که همگان در روز عاشورا، در آن زمان متوقف می شوند. تقویم روزمره دیگر مفهومی ندارد، بلکه عاشورا زمان این رویداد و کربلا مکان این رخداد برای حاضران است. پس مراسم تعزیه مفهومی است گروهی و در شکل هنری زمان خاص خود را دارد.

در سرتاسر دنیا و تاریخ نمایش، در مناسبت های مذهبی با استفاده از تکنیک نمایش امری است مهم که در اروپا و روم باستان نیز این امر مورد توجه واقع می شده است و سعی می شده که اتفاقات و اسطوره ها را به صورتی عینی به مردم بنمایانند. از سوی دیگر این نمایش ها در ایام خاصی نیز برگزار می شود و هر اثر هنری با شکوه و شگرف زمان منحصر به فرد خود را دارد.

شرکت تماشاچی در بازی تعزیه و تبدیل بازیگر به تماشاچی و تماشاچی به بازیگر یکی از مهم ترین ویژگی های نمایش تعزیه است. تماشاچیان در حرکاتی مانند نوحه خوانی، سینه زنی و صلوات فرستادن بازیگران را همراهی نموده و همچنین شرکت فعال آن ها در گرداندن تابوت، همکاری در ساخت صحنه، همیاری برای تدارک مجالس تعزیه قابل مشاهده است، یعنی لحظاتی تماشاچی به بازیگر بدل شده و در لحظات دیگری بازیگر به تماشاچی تبدیل می شود. فراموش نکنیم که در اروپا خصوصیت آشکار تئاتر آوانگارد و پیشرو، مشارکت فعال تماشاگر در اجرای نمایش است که باعث بقای تئاتر پیشرو می باشد.

یکی دیگر از ویژگی های نمایش تعزیه، مینی مالیزم و حداقل گرایی است. به عنوان مثال دکور نمایش تعزیه بسیار مختصر، طراحی صحنه کاملاً فقیرانه، شکل و نوع لباس های بازیگران ساده می باشد و در مجموع فضا و شکل اجرا بسیار مینی مالیستی و خلاصه نگارانه است.

فراموش نکنیم که تئاتر پیشرو اروپا در ۵۰ سال اخیر به سمت تئاتر ساده، فقیر و بی چیز حرکت کرده و در حال دیگرگونی بوده است و مینی مالیزم ویژگی آشکار تئاتر آوانگارد است.

بازیگران تعزیه آماتور و غیر حرفه ای هستند و نوع بازی ها در این نمایش همراه با فاصله گذاری است. شبیه خوان یک بازیگر روایتگر است و با نقش خود فاصله و مرز دارد. پس نیاز به یافتن روان نقش ندارد. زیرا شخصیت اصلی خود را به نفع یک شخصیت خیالی از بین نمی برد.

اولیاء خوانان خود را در حد و اندازه شخصیت های اسطوره ای و آرمانی نمی دانند و بدین سبب از نقش فاصله گرفته و اشقیاء خوانان نباید خود را در پلید ترین و شرورترین شخصیت ها بیابند و بدین جهت از نقش فاصله می گیرند و نمایش را روایت می کنند و همه گروه های بازیگران، اولیاء خوانان، اشقیاء خوانان و نسخه خوانان بر نمایشی بودن اجرا از طریق انجام حرکات و اعمال تصنعی و اغراق آمیز و همچنین نوع بازی غیر واقعی و نمادین تأکید دارند.

فراموش نکنیم که در تئاتر یونان باستان و پاسیون های مذهبی اروپا فاصله گذاری وجود داشت. در تئاتر حماسی برتولت برشت فاصله گذاری و بیگانه سازی قابل مشاهده است اگرچه نوع و شیوه این فاصله گذاری متفاوت با فاصله گذاری در تعزیه می باشد.

نمایش تعزیه، یک نمایش نمادین و سمبلیک است که در آن نشانه ها برای همگان معنای خاص خود را دارد.شکل بازی ها در تعزیه نمادین است.

امام خوان با نگاه به دور و حائل کردن دستها بر روی پیشانی، کثرت لشگر اشقیاء و هیبت آنان را بیان می کند.

شمرخوان با انگشت به دهان گذاشتن و دست روی پای نهادن حیرت و تعجب خود را به تماشاچیان و حاضران نشان می دهد. اکسسوارها در تعزیه نمادین هستند.

همه این موارد که هنر تعزیه را اتفاقا مترقی و در جایگاه بالایی قرار می دهد قابل توجه هستند اما مهم تر از این ها آن خلوصی است که متولیان تعزیه دارند. بدون هیچ بازی و دیالوگ خاصی بشود جماعتی را تحت تأثیر قرار داد شوخی بردار نیست. آن هم با وقایعی که تماشاچی از کودکی به خوبی و با جزئیات می داند. پس در کنار همه ویژگای فنی می بایست خلوص و زلال بودن مجریان تعزیه را بیش از هر چیز مورد توجه قرار داد.