گروه دین و اندیشه: حجت الاسلام دکتر سوزنچی از اساتید دانشگاه، هر روز یک آیه قرآن را با ترجمه و چند حدیث تفسیری و چند نکته در تدبر آن آیه منتشر می کند. بولتن نیوز نیز در راستای ترویج چنین اقدامات ارزشی این سلسله مطالب را به صورت روزانه منتشر می کند.به گزارش خبرنگار بولتن نیوز، در مطلب روز 11 اسفند به آیه 10 سوره بلد پرداخته شده و در آن آمده است:وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ سوره بلد (90) آیه 10 ترجمهو او را به دو مکان برجسته (جای رفیع) ره نمودیم؛نکات ترجمه ای « النَّجْدَيْنِ»تثنیه از کلمه «النجد» است. «نجد» در اصل به معنای علوّ و برتریای است که همراه با قوت و شدت باشد؛ و از بارزترین مصادیقش «زمین مرتفع» و «راه مرتفع»ی است که محکم باشد. (معجم المقاييس اللغة، ج5، ص391؛ التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج12، ص36) تا حدی که برخی از اهل لغت، اولین معنای آن را «هر جایی از زمین که برآمده و از اطرافش بلندتر باشد» دانستهاند (کتاب العین، ج6، ص83؛ مجمعالبیان، ج10، ص746؛ مفردات ألفاظ القرآن، ص791). به «پستان» زن هم از این جهت که حالت برآمدگی دارد «نجد» گفته میشود. (تاج العروس، ج5، ص270) همچنین به مرد شجاع «نجد» و به انسان جنگجو «مُناجد» میگویند از این جهت که با قدرت خویش بر همانندهای خویش برتری میجوید (معجم المقاييس اللغة ، ج5، ص391؛ التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج12، ص36) اینکه مقصود از «النَّجْدَيْنِ: دو نجد» چیست؛ دیدگاههای متعددی بیان شده است:بسیاری گفتهاند منظور دو راه خیر و شر است (روایتی از امیرالمومنین، و نظر ابنعباس، قتاده، مجاهد؛ به نقل از مجمع البيان، ج10، ص748؛ و نیز: مفردات ألفاظ القرآن، ص791) ، آنگاه درباره چرایی این چنین تعبیری سه دیدگاه مطرح شده است (مجمع البيان، ج10، ص748): - یا از این جهت است که دو راهی است که دائما پیش چشم انسان رخ مینماید و کاملا آشکار است (گویی برتر از اطرافش است)؛ - یا از باب «تغلیب» است (در زبان عربی، در مورد کلماتی که از وجهی به هم مرتبط باشند کلمه اول را به صورت مثنی ذکر میکنند؛ مثلا گاه به خورشید و ماه «قمرین» گویند [یا کاظمین که اشاره است به امام کاظم و امام جواد] و در واقع، «طریق الخیر: راه خوبی» است که راهی مرتفع است؛ اما از باب تغلیب، به «طریق الخیر و طریق الشر» «النجدان» گفتهاند)؛ - یا از این جهت که «راه شر» هم امری است که با توجه به (و البته اجتناب کردن از) آن میتواند به رفعت رسید.برخی هر دو نجد را دارای بار معنایی مثبت قلمداد کردهاند؛ در این میان هم اقوال متعددی وجود دارد: - برخی آن را طریق حق در دنیا و طریق حق در آخرت دانستهاند که باطنشان یکی است (التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج12، ص37)؛- برخی «نجدان» را به معنای «دو پستان» مادر دانستهاند. (نظر سعید بن مسیب و ضحاک، به نقل از مجمع البيان، ج10، ص748)این ماده در قرآن کریم فقط در همینجا آمده است.حدیث1) از امام صادق ع درباره معنای آیه « و او را به دو مکان برجسته [= شاهراه] ره نمودیم» سوال شد.فرمودند: مکان برجسته [= شاهراه] خیر و شر است.الكافي، ج1، ص163؛ التوحيد (للصدوق)، ص411؛ الأمالي (للطوسي )، ص660عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ يُونُسَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ بُكَيْرٍ عَنْ حَمْزَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:سَأَلْتُهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ «وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ» قَالَ نَجْدَ الْخَيْرِ وَ الشَّرِّ. 2) فضل بن یونس میگوید امام کاظم ع به من فرمود:مطلب خیر را ابلاغ کن و سخن خوب بگو؛ و «إِمَّعَةُ» [= «منم با شما» ، حزب باد] نباش.گفتم: «إِمَّعَةُ» چیست؟فرمود: نگو من با مردمم [هرچه دیگران بگویند] و منم یکی از مردم؛ چرا که رسول خدا ص فرمود: بدانید که دو تا مکان برجسته [= دوتا شاهراه] در کار است: شاهراه خیر و شاهراه شر؛ پس این گونه نباشد که شاهراه شر برایتان دوستداشتنیتر باشد از شاهراه خیر.تحف العقول، ص413عن الإمام الكاظم ع، قَالَ لِفَضْلِ بْنِ يُونُسَ أَبْلِغْ خَيْراً وَ قُلْ خَيْراً وَ لَا تَكُنْ إِمَّعَةً !قُلْتُ وَ مَا الْإِمَّعَةُ؟قَالَ لَا تَقُلْ أَنَا مَعَ النَّاسِ وَ أَنَا كَوَاحِدٍ مِنَ النَّاسِ؛ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ ص قَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا هُمَا نَجْدَانِ نَجْدُ خَيْرٍ وَ نَجْدُ شَرٍّ فَلَا يَكُنْ نَجْدُ الشَّرِّ أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنْ نَجْدِ الْخَيْر.3) روایت شده است که امام باقر ع درباره «أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ: آیا برایش قرار ندادیم دو چشم؛ و زبانی و دو لب، و او را به دو مکان برجسته (دو شاهراه) ره نمودیم» فرمودند:«الْعَيْنَان» (دو چشم) رسول خدا ص است؛و «اللِّسَان» (زبان) امیرالمومنین ع است؛و «الشَّفَتَان» (دو لب) امام حسن ع و امام حسین ع میباشند؛و «وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ» (او را به دو مکان برجسته ره نمودیم) ولایت همگی آنها، و برائت جستن از همگی دشمنان آنهاست.غرر الأخبار (دیلمی) ، ص157أَبِي يَعْقُوبَ الْأَسَدِيِّ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ قَالَ قَالَ الْعَيْنَانِ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ اللِّسَانِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الشَّفَتَانِ الْحَسَنُ وَ الْحُسَيْنُ ع وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ إِلَى وَلَايَتِهِمْ جَمِيعاً وَ إِلَى الْبَرَاءَةِ مِنْ أَعْدَائِهِمْ جَمِيعاً.4) از امام سجاد روایت شده است:... پس ای بندگان خدا تقوای الهی در پیش گیرید و بیندیشید و بدانید که برای چه آفریده شدهاید؛چرا که خداوند شما را بیهوده نیافرید و شما را به حال خود رها نکرد؛ خودش را به شما شناساند و رسولش را به جانبتان فرستاد و کتابش را بر شما نازل کرد که در آن است حلال و حرامش و حجتها و مَثَلهایش؛ پس تقوای الهی پیشه کنید چرا که پروردگارتان بر شما احتجاج کرد و فرمود: «آیا برایش دو چشم قرار ندادیم؟ و زبانی و دو لب؟ و دو مکان برجسته (دو شاهراه) را به او نمودیم.» (بلد/8-10) و این حجتی علیه شماست...تحف العقول، ص274و روي عن الإمام سيد العابدين علي بن الحسين ع ... فَاتَّقُوا اللَّهَ عِبَادَ اللَّهِ وَ تَفَكَّرُوا وَ اعْمَلُوا لِمَا خُلِقْتُمْ لَهُ فَإِنَّ اللَّهَ لَمْ يَخْلُقْكُمْ عَبَثاً وَ لَمْ يَتْرُكْكُمْ سُدًى قَدْ عَرَّفَكُمْ نَفْسَهُ وَ بَعَثَ إِلَيْكُمْ رَسُولَهُ وَ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ كِتَابَهُ فِيهِ حَلَالُهُ وَ حَرَامُهُ وَ حُجَجُهُ وَ أَمْثَالُهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فَقَدِ احْتَجَّ عَلَيْكُمْ رَبُّكُمْ فَقَالَ «أَ لَمْ نَجْعَلْ لَهُ عَيْنَيْنِ. وَ لِساناً وَ شَفَتَيْنِ. وَ هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ» فَهَذِهِ حُجَّةٌ عَلَيْكُم.5) امیرالمومنین ع فرمودند: شما را بینا کردند، اگر ببینید؛و هدایتتان کردند، اگر هدایت شوید؛و به گوشتان رساندند، اگر گوش دهید.نهج البلاغه، حکمت157قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ ع قَدْ بُصِّرْتُمْ إِنْ أَبْصَرْتُمْ وَ قَدْ هُدِيتُمْ إِنِ اهْتَدَيْتُمْ وَ أُسْمِعْتُمْ إِنِ اسْتَمَعْتُمْ.تدبر1️⃣ منظور از دو «نجد»، و هدایت به آن، چیست؟الف. معنایش شبیه است به آیه «فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها: پس به او دریدگیاش و خودنگهداریاش را الهام کرد» (شمس/8؛ جلسه135 http://yekaye.ir/ash-shams-091-08/)؛ یعنی خداوند انسان را به گونهای آفریده که دو راه خوبی و بدی را میشناسد و بدین گونه حجت را بر انسان تمام کرده است. ب. تبعیت از پیامبر ص و اهل بیت ایشان، و برائت از دشمنان ایشان است، که باطن این دو، دو مقام رفیعی که خداوند برای انسان قرار داده و در قیامت جلوهگر میشود. ج. دو انسان بلندمرتبهای (امام حسن و حسین علیهماالسلام) است که سبک زندگی آنها مکمل همدیگر برای تصمیمگیری در شرایط مختلف است. و هدایت، در اینجا به معنای هدایت تشریعی است.د. دو جایگاه رفیع و استوار است در زندگی دنیا و در آخرت، چرا که اساسا سعادت اخروی، باطن سعادتی است که در دنیا کسب شده است (التحقيق في كلمات القرآن الكريم، ج12، ص36)ه. در نکات ترجمه اشاره شد که یکی از معانی «نجد» پستان مادر است؛ در این صورت، آیه در ادامه نعمتهای خدا بر انسان، که به او دو لب داده، میفرماید که او را در همان ابتدای ولادت، به سوی پستان مادر هدایت کردیم.2️⃣ حکایتهشام بن حکم (از اصحاب خاص امام صادق ع) وارد بصره شد و در حلقه درس عمرو بن عبید حاضر شد در حالی که عمرو او را نمیشناخت. به عمرو گفت: آیا خدا برایت دو چشم قرار نداده است؟گفت: بله.گفت: برای چی؟گفت: برای اینکه با آن در ملکوت آسمانها و زمین بنگرم و عبرت گیرم.گفت: و برایت دهانی قرار داده؟گفت: بله.گفت: برای چی؟گفت: برای اینکه غذا بخورم و جواب دیگران را بدهم.و همین طور یکیک حواس را شمرد؛ سپس گفت: و برایت قلبی قرار داده؟گفت: بله.گفت: برای چی؟گفت: برای اینکه حواس آنچه ادراک کردهاند را به او برسانند و او بین آنها تمییز گذارد. [امروزه مرکز ادراکات را مغز میدانند، اما قدما آن را قلب میدانستند.]گفت: در مورد تو، پروردگارت رضایت نداد که حواس پنجگانه را بیافریند مگر اینکه برایش امامی قرار داد که همه بدان رجوع کنند؛ آیا رضایت میدهد برای این خلایقی که عالم اینها را این اندازه متلاطم کرده است، امامی قرار ندهد که به او رجوع کنند؟ أمالي المرتضى، ج1، ص176-177