اندر حکایت آداب اخلاق وآیین جوانمردی، چه بسا آثار بسیاری تا کنون انتشار یافته و یا احیاناً در آینده نیز منتشرمی شود، اما ازآنجا که ازمنظر اندیشه و طبق نظراندیشمندان، حق اخلاق و جوانمردی درعلوم انسانی کماهوحقه ادا نمی شود، حق آن است که از اخلاق و جوانمردی، بیشتر و بیش از پیش بگوییم، زیرا اخلاق و جوانمردی، سرمایه جاودانگی انسان و جامعه در این عصر و همه اعصار تاریخ است. ازاین رو، بنده می کوشم در مکتوب این هفته اهم امهات اخلاق و جوانمردی را درقالب «چهل حدیث» ازنگاه بزرگ مرد اخلاق جوانمردی، امام علی(ع) باز خوانی و مورد توجه مضاعف قرار دهم.
1- برترین زهد و پارسایی، پرهیز از خودستایی است.
2- هرکس آنچه را در دل پنهان کند، از زبانش فرو ریزد و درسیمایش خوانده شود.
3- تاوان گناهان بزرگ، فریاد رسی ستمدیدگان و غم زدایی از اندوهگینان است.
4- آن کس که اختیار خودش را به آرزو سپارد، درکام مرگ می لغزد.
5- چون بر دشمن چیره شدی، گذشت را شکرانه این پیروزی قرار ده.
6- سینه دانا گنجینه رازها و خوشرویی کمند دوستی ها و بردباری نهان جای زشتی هاست.
7- بخل ننگ است و ترس نقص، ناداری زبان زیرک را از بیان دلیل خود بندد، تنگ دست در شهر خود غریب نماید، ناتوانی آفت است و صبر شجاعت، زهدد ثروت است و پارسایی سپر.
8- از خشم و تند خویی بپرهیز که از کژ راهه های شیطان است، و بدان آنچه تو را به خدا نزدیک کند، از آتش دورت سازد و آنچه از خدا دورت سازد، به آتش نزدیکت کند.
9- پیروی از غضب را به فراموشی سپار که غضب لشکری بزرگ از لشکرهای شیطان است.
10- ازهمنشینی با فاسقان بپرهیز که فسق و بدی بیماری مسری است.
11- از همنشینی با سست رأی و زشت کار بپرهیز که آدمی را به دوستش شناسند.
12- خشم خود را فرونشان و و هنگام قدرت درگذر و به گاه غضب بردباری کن و درهنگام اقتدار بزرگوارانه از لغزش ها چشم بپوش، تا سرانجامت نیکو گردد.
13- آنجا که خواهی برادرت را سرزنش کنی، به نیکویی خدمت نما و آزارش را با بخشش بر طرف نما.
14- هرکس برمسند ریاست و جاه طلبی نشیند، همه چیز را برای خود خواهد و به راه استبداد رود و کسی که خود رأی باشد به هلاکت رسد.
15- آنکه سر خود بپوشاند، اختیارش به دستش باشد.
16- ناداری بزرگ ترین مرگ است.
17- نظر بلندی، ابزار سروری است.
18- با پاداش دادن به نیکو کار، بد کار را تنبیه کن.
19- یک دندگی و ستیز، اندیشه و تدبیر را بی اثر کند.
20- با کسانی پیمان ببندید که وفاادار باشند.
21- جوانمردی و بخشندگی از خویشاوندی برترو کارسازتر است.
22- آنکه علیه منکرات و زشتی ها با دست و زبان و دل برآشوبد، به اوج کمال انسانی رسیده لست.
23- بخل و تنگ چشمی فراگیرنده بدترین عیب هاست و آن سر رشته ای است که به هر زشتی کشاند.
24- سخن گویید تا شناخته شوید که شخصیت آدمی زیر زباتش نهفته است.
25- سزاوارترین مردم به بزرگواری کسس است که ریشه بزرگواری دراوست و تبار او بزرگوارانند.
26- از لغزش جوانمردان درگذرید که در هنگام لغزش، خدا از آنان دستگیری کند و ازسقوط نجاتشان دهد.
27- این دل ها همانند بدن ها افسرده شوند، پس برای شادابی آنها از حکمت ها و سخنان نغز استفاده کنید.
28- هر خبری را که بشنوید، به دقت بررسی کنید و در زیر و بالای آن بیندیشید و تنها به شنیدن و بازگو کردن بسنده نکنید، که راویان دانش بسیار ولی درک کنندگان آن اندکند.
29- برای دلها سه حال است، اشتیاق، میل و نفرت، آنگاه که آنان را مشتاق و مایل یافتید، فکرو فرهنگ را وارد کنید که چشم دل با خنجر اکراه و اجبارکور می شود.
30- شخصیت آدمی زیر زبانش است.
31- آنکس که منزلت خویش را نشناسد، به هلاکت رسد.
32- بخشندگی پاسدار آبروست و بردباری دهان بند نادان و عفو ذکات پیروزی و مشورت چشمه جوشان هدایت است.
33- خود پسندی آفت اندیشه است.
34- ناملایمات را نادیده بگیر، وگرنه هرگزخشنود نخواهی زیست.
35- آنکه درخت وجودش انعطاف پذیر بود، شاخسارش فراوان گردد.
36- درفراز و نشیب های زندگی شخصیت ها نمایان گردد.
37- رشک بردن به دوستان نشانه دوست بیماری است.
38- قناعت یعنی فرمانروایی و سروری، و و نیک خویی و خوش اخلاقی. یعنی نعمت.
39- تندخویی نوعی دیوانگی است، زیرا تندخو پشیمان شود و اگر پشیمان نشود، دیوانگیش دائمی است.
40- به فراگیری اخلاق نیک بپردازید، هرکس دلی را شاد کند، خداوند از آن شادی لطفی برای او ذخیره کند که به هنگام نزول بلا چون سیل در سرازیری به دادش رسد، تا آن بلا را از او بگرداند.
علی علیه السلام:
«الکریم من جازی الاسائة بالاحسان »
جوانمرد کسی است که بدی را با نیکی پاسخ دهد.
(میزان الحکمة ج 8، ص 365)
علی علیه السلام:
«الکریم اذا قدر صفح و اذا ملک سمح و اذا سئل انجح »
جوانمرد کسی است که وقتی قدرت یابد ببخشاید و چون توانمند شد عطا کند و چون چیزی از او خواسته شد نیاز را برآورد.
(غرر الحکم، ج 7، ص 346)
علی علیه السلام:
«ثلاثة من المروءة: جود مع قلة و احتمال من غیر ذلة و تعفف عن المسالة »
سه چیز از مروت و جوانمردی است:
بذل و بخشش، در عین تنگدستی، تحمل و بردباری بدون ذلت و خواری، عفاف ورزیدن از سؤال و طلب.
(میزان الحکمه، ج 9، ص 113)
علی علیه السلام:
«ما تزین الانسان بزینة اجمل من الفتوة »
انسان به هیچ زینتی، زیباتر از جوانمردی آراسته نشده است.
(غرر الحکم، ج 6، ص 96)
علی علیه السلام:
«من علم من اخیه مروة جمیلة فلایسمعن فیه الاقاویل... و من حسنت علانیته فنحن لسریرته ارجی »
کسی که از دوستش مروت و مردانگی خوب سراغ دارد نباید درباره او سخنان یاوه گوش کند... و هر که ظاهرش نیکو شود به باطن او امیدوارتریم.
(دستور معالم الحکم / 29 و 30)
علی علیه السلام:
«بعد المرء عن الدنیة فتوة »
جوانمردی، دور بودن انسان از پستی و فرومایگی است.
(غرر الحکم، ج 3، ص 260)
علی علیه السلام:
«نظام الفتوة احتمال عثرات الاخوان و حسن تعهد الجیران »
نظام مردانگی، تحمل لغزشهای برادران و رسیدگی شایسته به همسایگان است.
(غرر الحکم، ج 6، ص 185)
علی علیه السلام:
«المبادرة الی العفو من اخلاق الکرام، المبادرة الی الانتقام من اخلاق اللئام »
سرعت در عفو از اخلاق مردان بزرگ و شتاب در انتقام گرفتن از اخلاق فرومایگان است.
(میزان الحکمة، ج 8، ص 367)
علی علیه السلام:
«لیس من شیم الکرام تعجیل الانتقام »
سرعت در انتقام گرفتن از اخلاق انسانهای بزرگوار نیست.
(غرر الحکم، ج 5، ص 81)
علی علیه السلام:
«غایة المروة ان یستحیی الانسان من نفسه »
نهایت مردانگی آن است که انسان از خودش شرم کند.
(شرح ابن ابی الحدید، ج 20، ص 338)
علی علیه السلام:
«افضل المروة مواساة الاخوان بالاموال و مواساتهم فی الاحوال »
برترین مردانگی یاری رساندن به دوستان با اموال و مساوات با آنها در تمام حالات زندگی است.
(غرر الحکم، ص 207)
علی علیه السلام:
«اول المروة طلاقه الوجه و آخرها التودد الی الناس »
آغاز مردانگی، گشاده رویی است و فرجام آن محبت کردن به مردم است.
(غرر الحکم، ج 1، ص 205)
علی علیه السلام:
«یستدل علی مروة الرجل ببث المعروف و بذل الاحسان و ترک الامتنان »
برای مردانگی مرد به نشر نیکی وبذل احسان و منت نگذاشتن (بر نیکی ها) استدلال می شود.
(غرر الحکم، ج 2، ص 377)
علی علیه السلام:
«المروة: العدل فی الامرة والعفو مع القدرة والمواساة مع العسرة »
مردانگی: عدالت در فرمانروایی و گذشت با قدرت و یاری کردن در تنگدستی است.
(غرر الحکم، ج 1، ص 114)
انتهای پیام/