اشتفن زیمون، گزارشگر آلمانی در دردسر نسبتا بزرگی افتاده است. کسی به این کار ندارد که آیا اساسا ایرانیها و اهالی نیجریه، بیننده گزارش تلویزیون آلمان بودهاند یا نه، معترضان میگویند که این اظهارات نژادپرستانه و ناشی از روحیه خودبرتربینی است و حتی عذرخواهی شبکه را هم کافی نمیدانند.
اما این اصطلاح از کجا آمده؟ و آیا در حاضر کاربردی برای طبقه بندی جوامع دارد؟
در قرن هفدهم میلادی تااوایل قرن بیستم کشورهای غربی مناطق فراوانی در آسیا آمریکا اقیانوسیه و آفریقا را تحت سیطره خود در آورده بودند . مناطقی که توسط جوامع سنتی اشغال شده بود به مدد تکنولوژی برتر یا به طور کامل مانند آمریکا و کانادا در اختیار دنیای غرب قرار گرفت و یا مانند هند با حفظجمعیت بومی تحت کنترل و استعمار و به عنوان مستعمره ثبت شدند کشورهای دیگر مانند ایران نیز گرچه به طور رسمی مستعمره نبودند اما با قراردادهای ننگین تحت سلطه کامل اقتصادی – سیاسی دنیای غرب بودند.
اما در کشورهای مانند آمریکا و اروپا انقلابهای صنعتی و توسعه سریع اقتصادی- سیاسی باعث ایجاد تحولی شگرف شد و روند انباشت سرمایه و ثروت به مدد تولید انبوه و نیاز بازار بزرگی به وسعت کشورهای تحت الحمایه، این کشورها را به ثروت سرشاری رساند.
اما در خلال این تحولات برخی کشورهای کمتر توسعه یافته مانند روسیه و چین در گریز از شکست ها و سر افکندگی های تاریخی از اروپا دست به دامان نظریات مارکس و انگلس شدند؛ که گرچه نسخه انقلاب کمونیستی را برای آلمان و انگلیس صنعتی شده پیچیده بودند، اما نظریاتشان در روسیه و چین مقبول افتاد و از انقلاب بلشویکی تا فتح نیمی از اروپا توسط روسیه شوروی و بالاخره انقلاب چین و کوبا ، نیمی از کشورهای نیمه صنعتی را از دنیای غرب جدا کرد.
در همان سالهای بعد از جنگ جهانی دوم ، اصطلاح جهان اول و دوم و سوم متولد شد.جهان اول که آمریکا کانادا استرالیا ونیمه غربی اروپا محسوب می شد جهان دوم که جهان پشت دیوار کمونیسم بود و بالاخره جهان سوم که کشورهای فقیر و توسعه نیافته بودند .
نکته جالب استقبال نخبگان و روشنفکران کشورهای فقیر و توسعه نیافته از این اصطلاح بود. افکار عمومی در کشورهایی مثل کشورهای عضو جنبش عدم تعهد سرشار از انگیزه های ضد استعماری شد که در آن سالها توسط جهان دوم نیز تقویت می شد و این اصطلاح که توسط غربی ها برای نشان کردن کشورهای عقب مانده به کار می رفت تبدیل به یک مدال افتخار بر سینه روشنفکران ضد غرب شد.
این در حالی است که عقب ماندگی کشورهای جهان سوم با ویژگی های خاصی نمایان می شود. وابستگی شدید اقتصادی به سمت تولیدات ابتدایی کشورهای رشد یافته و فراهم آوردن بازار مصرف این نوع کالاها، سنت گرایی بیش از اندازه، ساختار زندگی روستایی، رشد بالای جمعیت، و فقر همه جا گیر از جمله خصوصیات این کشورها می باشد.
بر هم خوردن طبقه بندی
پیوستن کشورهایی چون ژاپن و کره جنوبی و برزیل به روند توسعه غربی ، روی آوردن چین به مناسبات بازار آزاد و انگیزه های استقلال طلبانه در چکسلواکی، لهستان و آلمان شرقی و سپس فروپاشی شوروی باعث به هم خوردن این تعاریف شد.
در این مقطع نظریه فرانسیس فوکویاما تحت عنوان "پایان تاریخ" کشورها را همه در روندی رو به لیبرال دموکراسی طبقه بندی کرد و اصطلاح جهان سوم به کشورهای توسعه نیافته و یا در حال توسعه تغییر یافت. در این بین اصطلاح جهان سوم هم تغییر ماهیت یافت و تبدیل به یک ناسزای سیاسی شد.
کم سوادی، برخوردهای فاقد جهت گیری علمی و متعصبانه ، سنت گرایی، نبود دموکراسی، پدر سالاری، آنتی فمنیسم در محافل روشنفکری کشورهای کمتر توسعه یافته به اخلاق جهان سومی تعبیر می شود. در جبهه مقابل نیز افراد در این کشورها به غربزدگی، خودفرختگی و تازه به دوران رسیدگی متهم می شوند و این شکاف بین نخبگان این جوامع مانع از به وجود آمدن یک وحدت نظری برای رسیدن به یک الگوی توسعه بومی می شود.
امروزه عبارت جهان سومی یا جهان جنوبی مورد پذیرش جهانی قرار ندارد و یک توهین سیاسی و حرکتی نژاد پرستانه در حق مردم کشورهای دیگر تلقی می شود و از کشورهای در حال توسعه استفاده می شود. جالب اینکه چه از نظر اقتصادی و چه اجتماعی ایران به هیچ وجه یک کشور فقیر و عقب افتاده و خارج از مسیر توسعه نیست اما گزارشگر المانی توری با آب و تاب از جنوبی بودن ایران حرف زده و توهین کرده که گویا ایران یک کشور قحطی زده در شاخ آفریقا است!.
دردسر بزرگ گزارشگر آلمانی
بر این اساس گزارشگر شبکه اول تلویزیون آلمان به جهت ناسزای سیاسی و حرکت نژاد پرستانه خود پس از بازی ایران و نیجریه، زیر فشار انتقادات سختی قرار دارد. او سازماندهی تیم ملی ایران را در مقابل تیم نیجریه زیر سئوال برده و ایرانیها را، جنوبی(کشوری جهان سومی و عقب افتاده) خطاب کرده بود و حالا حتی موقعیت شغلیاش هم به خطر افتاده است.
شما می توانید مطالب و تصاویر خود را به آدرس زیر ارسال فرمایید.
bultannews@gmail.com